BLOG

Rituelen in nieuwe gezinnen

woensdag 17 juni 2015

Rituelen in nieuwe gezinnen.

Zaterdagen waren vroeger voor ons gezin van grote waarde. Ik weet het nog goed. De ochtend stond in het teken van klusjes doen. Iedereen droeg op die manier een steentje bij aan het huishouden. Niet altijd van harte, maar met leuke muziek en een extra traktatie was het nooit echt vervelend.
’s Middags werd tijdens het theedrinken gezamenlijk televisie gekeken. De pot thee op tafel met de koektrommel ernaast. Mijn vader pakte altijd, zonder dat mijn moeder het zag, een stapeltje biscuits die hij snel in de thee doopte. Hap-slik-weg met een knipoog naar mijn zus en mij. Dat ritueel heb ik met plezier overgenomen.

Zomaar een greep uit rituelen die kenmerkend waren voor ons gezin. Momenten die voor verbinding zorgden. Ervaringen die onze onderlinge betrokkenheid vergrootten. En in de loop van de jaren heb ik met trots over onze gezinsrituelen gesproken. Dat doe ik nog steeds. Door erover te vertellen kan ik mensen een indruk geven van hoe het vroeger bij ons thuis was. Waar ik vandaan kom. Tegelijkertijd voelt ons gezin even weer dichtbij.

Rituelen ontstaan, die kun je niet afdwingen. En daar zit de kracht van een ritueel. Ieder gezin kent rituelen. Bewuste en ook onbewuste. Als een gezin door echtscheiding of overlijden van een gezinslid uit elkaar valt, kunnen rituelen tot steun zijn. Rituelen die behouden blijven, zijn vaak van grote waarde. Zo kan het voor een kind bijvoorbeeld heel prettig zijn als papa op alle zaterdagen het voetbalteam enthousiast blijft toejuichen. Ook in het weekend dat het kind bij mama is.
In het geval van het overlijden van een van beide ouders, kan een ritueel houvast bieden. Samen met papa op vrijdag een cake bakken, terwijl mama dat altijd deed. Kinderen kunnen zich op die manier verbonden voelen met hun overleden moeder. Ze is er fysiek niet meer, maar door de geur van de cake en het gezamenlijk voortzetten van haar vrijdag ritueel vormt ze nog steeds een bijna tastbaar deel van het gezin. Tegelijkertijd kan er een nieuw ritueel ontstaan met hun vader.

Rituelen zorgen voor onderlinge verbinding en betrokkenheid. Dit leidt tot het vergroten van het welbevinden. Daarom spelen rituelen ook in nieuwe gezinnen een belangrijke rol. Ieder nieuw gezin kent een samenvoeging van verschillende culturen, geschiedenissen en achtergronden. Dit wordt vaak als uitdagend ervaren. Het vraagt aandacht en ruimte voor elkaar en niet te vergeten tijd.
Maar het is mooi om ook te beseffen dat een nieuw gezin samen een stukje nieuwe geschiedenis mag gaan inkleuren. Rituelen kunnen daar onderdeel van zijn.

Er zijn nieuwe gezinnen die rituelen van elkaar overnemen. Rituelen kunnen namelijk ontzettend leuk zijn en soms zelfs bevrijdend.
Kinderen die gewend zijn om op zondag aangekleed aan het ontbijt te verschijnen, kunnen het heerlijk vinden om de hele ochtend in hun pyjama rond te mogen hangen. Zo kan een gedeeld zondag-ochtend ritueel, het liefst met zelfgebakken warme croissantjes, ontstaan. Het overnemen van elkaars rituelen vraagt aanpassing en wordt soms ervaren als een ware ontdekkingstocht. Dit kan spannend zijn en ook nieuw, onwennig, raar, grappig, leuk, stom, …
Niet iedereen is er direct klaar voor om mee te gaan in een ritueel. Dat is niet erg. Neem hiervoor rustig de tijd.

Binnen een nieuw gezin kunnen ook rituelen ontstaan tussen gezinsleden onderling. Daar is een echte ‘mannen-avond’ een mooi voorbeeld van. Een avondje voetbal of film kijken met chips en cola. Dat terwijl de ‘meiden’ hun vertier elders zoeken. Zo zijn er allerlei rituelen te bedenken. Rituelen waarbij iedereen betrokken is, maar ook tussen kinderen en hun biologische ouder of tussen kind en stiefouder. Thuiskomrituelen, afscheidsrituelen, vakantie- of weekendrituelen…
De kracht van nieuwe rituelen voor het hele gezin is dat het nieuwe gezin kleur krijgt: ‘Kijk, dit zijn wij’. 

Het kan voor een nieuw gezin prettig zijn om dat gevoel, vorm te geven. Door samen een symbool te bedenken of te creëren, wordt de onderlinge verbinding concreet zichtbaar.
Daar kunnen allerlei vormen voor gekozen worden. Een gemeenschappelijk liedje, een gedicht, een beeldje, een fotocollage, sieraden, een knutsel. Allemaal voorbeelden van symbolen.

Door als nieuw gezin samen te werken aan het creëren of uitkiezen van een symbool, kunnen mooie gesprekken ontstaan.
Onderwerpen als ‘Wat is kenmerkend voor ons gezin?’ ‘Hoe kijkt een ieder tegen het nieuwe gezin aan?’
‘Wat draag je bij als kind, als ouder?’ ‘Wat maakt het nieuwe gezin bijzonder, sterk of wat maakt dingen lastig?’
Het symbolisch weergeven kan voor kinderen een manier zijn om dat, wat niet of lastig uit te spreken is, te verbeelden. Dit maakt dat het gezinssymbool nog meer waarde krijgt, namelijk een bron om met elkaar te communiceren. Ruimte en respect  voor de bijdrage van elk gezinslid draagt bij aan een  positief klimaat.

Hoe kun je rituelen of symbolen vorm geven in de praktijk? Het is namelijk niet voor iedereen vanzelfsprekend om in rituelen of symbolen te denken. Het is voor volwassenen zelfs vaak lastiger dan voor kinderen.
Daarom is het erg leuk om kinderen te betrekken bij ideeën rond rituelen en symbolen.

Rituelen kenmerken zich door een serie handelingen die gezien worden als een gebruik. Als je als nieuw gezin een ritueel vorm wilt geven kan het beste gekozen worden voor momenten waarop iedereen aanwezig is.
Denk bijvoorbeeld aan het ontbijt of avondeten, het naar bed brengen, weekenden, avonden, sporten, etc.
Rituelen hoeven niet iedere dag plaats te vinden. Vergeet niet dat een ritueel de kans moet krijgen om te ontstaan. Het mag geen verplichting zijn.

Zoek als ouder(s) uit waar de behoefte van het gezin ligt. Wil het gezin graag sporten of is een feestelijk ontbijt een mooie start van het weekend. Misschien is het heerlijk om eens in de zoveel tijd met elkaar naar een voorstelling te gaan.
Maar een ritueel kan ook in kleine dingen zitten. Een vragenrondje tijdens het eten kan tot leuke situaties leiden. Het kan heel gezellig zijn om elkaar te bevragen over hobby’s, liefhebberijen of rariteiten. Een bijkomend voordeel is dat iedereen elkaar zo beter leert kennen. En soms is een ritueel er zomaar. Als kinderen vragen of ze een activiteit of handeling vaker samen mogen doen is de kans groot dat een ritueel in wording is. Zie het als signaal.

Het symbolisch in beeld brengen van het gezin, vraagt ook om samenwerking. Allereerst zal samen besloten moeten worden hoe het gezin het beste in beeld gebracht kan worden. Voor kinderen is het leuk om zelf iets te maken. Het samen maken van een schilderij, beeldje of lego bouwwerk zijn hier voorbeelden van. Uit de praktijk blijkt dat ook ouders dit erg leuk vinden. Lekker samen fröbelen.
Er zijn gezinnen die maken iedere maand zelf een ovenpizza. Zo ontstaat een ritueel en symbool in één. De diversiteit van het gezin geuit in verschillende smaken. Samen in de keuken, iedereen draagt iets bij. Opvallend is dat de smaken per keer kunnen verschillen.

Tot slot moet duidelijk zijn dat rituelen en symbolen middelen zijn die op een positieve manier kunnen bijdragen aan het samenleven in een nieuw gezin. Ze zijn geen doel op zich. Het leven kent verschillende kleuren, ups en downs. Hetzelfde geldt voor gezinnen. Dus ook voor nieuwe gezinnen. Dat betekent dat rituelen kunnen veranderen. Sommigen zullen verdwijnen, anderen blijven misschien voor een lange tijd. Diezelfde tijd zal er wellicht toe leiden dat er over vele jaren met een warm en dankbaar gevoel terug gekeken wordt op de mooie rituelen van jullie nieuwe gezin.